Duurzame landbouw

Deze bladzijde begint met vragen. Je kunt ze beantwoorden door de Theorie daarna te lezen, en eens te kijken op de Websites. Helemaal onderaan staan modules om verder te leren.

Vragen

  1. Wat is er mis in de landbouw en veehouderij? Noem vijf zaken(zie onder)
  2. Noem acht oplossingen (zie onder)
  3. Welke twee zaken zijn nog meer nodig naast aanpassen van de bedrijfsvoering?
  4. Wat is de voedselafdruk en bereken die (zie website onder)
  5. Wat is het voordeel van meerjarige gewassen t.o.v. eenjarige? (zie onder)
  6. Waarom staat kleding van katoen ter discussie en komt men met kleding van duurzaam katoen? (zie onder).

Theorie

Duurzame landbouw is landbouw die milieu, klimaat en natuur ontziet, dieren niet uitbuit en een normaal rendement oplevert. Dit is ook mogelijk zonder drastische vermindering van de veestapel en massale overschakeling op biologisch (aldus de minister in 2008).

In de biologische landbouw streeft men naar een zo duurzaam mogelijke bedrijfsvoering waarbij men kijkt naar de 3 P's. Kort samengevat: De agrarische activiteiten mogen geen blijvende schade veroorzaken aan de planeet (planet), er dient voldoende voedsel geproduceerd te worden om alle monden te voeden (people) en de ondernemer dient een redelijk inkomen te verdienen (profit).

Voedsel en dranken zijn duurzaam geproduceerd als het gaat met aantoonbaar respect voor dieren, arbeiders en natuurlijke hulpbronnen via een productie met zo min mogelijk energie (vervoer) en water via eerlijke handel. De sleutel tot echt duurzame landbouw is een gezonde grond. Biologische landbouw is de beste manier om de bodem zijn volledige regenererend vermogen te laten behouden. Alleen daarom al is biologische landbouw veruit te verkiezen boven conventionele methoden, die bewezen onduurzaam zijn. Dit bleek uit een studie van dertig jaar. Zowel naar de toestand van de bodem, het energieverbruik, gewasopbrengsten, financiële opbrengst, kosten, gehalte aan organische stof in de bodem, ziektes en weerstand tegen slechte weersomstandigheden wint de biologische landbouw.

De conclusie van het onderzoek is dat biologische landbouw de wereldbevolking gemakkelijk kan voeden met minder vervuiling, uitspoeling, erosie en een lager verbruik van fossiele brandstoffen.(zie hier)

Wat is er mis:

De landbouw
- vervuilt de bodem/water
- put fossiele brandstoffen uit
- ruineert vogelweides en oerwouden
- de veeteelt bedreigt de volksgezondheid en veroorzaakt dierenleed
- veel overheidssteun (tientallen miljarden)
- energievretend kunstmest wordt moeilijker te maken
- de fosfaat- en kaliumvoorraden raken op

De intensieve landbouw kan zo niet doorgaan en we moeten nog 2 miljard mensen extra gaan voeden  
We moeten om naar
- zonder (of veel minder) bestrijdingsmiddelen
- gezonde bodems
- schoon water
- fatsoenlijke omgang met dieren
- productie voor de regio
- minder dierlijke eiwitten
- minder verspilling

Ofwel wisselteelt / mest van eigen vee / sluipwespen / mozaiekbeheer / optimaliseren kringlopen / gebruik houtwallen, heggen, bosschages en akkerranden die zorgen voor insecten die ziektewerend kunnen werken.

Nederland gebruikt al minder kunstmest en hebben we moderne kassen. Computergestuurde druppelsystemen op slimme grond
We zoude urine om kunnen zetten in kunstmest en kunnen nog efficientere duurzame technieken gaan gebruiken.

Om van stikstof kunstmest te maken is 2,5 % van het totale energieverbruik op de wereld nodig. Landbouw gebruikt 70 % van het waterverbruik.
We zouden ook algen, bacterien en gisten in kunnen gaan zetten b.v. voor veevoer. Die maken dan Single cell proteine (SCP).  

 

            DUURZAAM                                 IN                         ITEM                             UIT                               DUURZAAM

duurzame landbouw

Producten uit de biologische landbouw scoren goed op milieugebied (o.a. geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, daardoor minimale lucht- en watervervuiling) en dierenwelzijn (o.a. vrije uitloop voor dieren). Zorg dat zo min mogelijk is gereden met de producten.
Producten met de EKO-, Demeter-, BIONaturland-, Soil keurmerken, Graskeurmerk, Vrije-uitloop/ CPE keurmerk, Erkend streekproduct, Milieukeur, Marine Stewardship council (MSC), groene of gele kleur op WNF-viswijzer voldoen in elk geval aan deze eis. Maar het kunnen ook producten zijn een of meer andere duurzaamheidkenmerken.

De meerkosten maken maar een relatief gering onderdeel uit van de verkoopprijs.
Het is belangrijk de bodems optimaal te houden b.v. door gewasrotatie en compostering. Zie www.soilandmore.com

Precisielandbouw en duurzaamheid

Bij precisielandbouw gaat het erom het gebruik van input zoals mest, gewasbeschermingsmiddelen en brandstof zoveel mogelijk te beperken bij dezelfde of een hogere productie. Dit wordt bereikt door (in het geval van mest en gewasbescherming) met behulp van sensoren de behoefte van de plant vast te stellen en de dosering hierop af te stemmen. Wat brandstof betreft kan er bespaard worden door voertuigen zo nauwkeurig mogelijk (zelfs automatisch) over percelen te laten rijden.

Veel van de gebruikte technieken zouden tot voor kort nog tot de science fiction worden gerekend, maar vinden tegenwoordig al toepassing. Op de praktijkdag worden veel van deze toepassingen gedemonstreerdoals, zoals automatische werktuigbesturing, variabel poten en variabele precisiebemesting. Daarnaast worden nieuwe technieken voor gewasmeting getoond, zoals sensoren op de trekker, het gebruik van drones (onbemande vliegtuigjes) en het gebruik van satellietbeelden. Lesprogramma's zijn hier te zien.


Genetic modified organisms GMO's  = Erfelijk veranderde organismen

Tegenwoordig kan men gewassen erfelijk (= genetisch) veranderen (modificeren) en uitrusten met eigenschappen (genen) van andere organismen. We noemen de gewassen dan transgeen. Je kan zo ook gewassen ongevoelig maken voor bepaalde bestrijdingsmiddelen zodat je zoveel kan spuiten als je wilt maar de plant er geen last van heeft = herbicide resistente gewassen. herbicide = plantenbestrijdingsmiddel.
In 2012 was
81 % van de soja transgeen
81 % van de katoen
35 % van de mais
30 % van de koolzaad
Op de wereld staat al het volgende
81 miljoen ha herbicide tolerante soja
40 mijloen ha mais resistent (ongevoelig) voor insecten en herbiciden
19 mijloen ha katoen resistent tegen insecten
9 mijloen ha koolzaad resistent tegen insecten.
De meeste transgene gewassen staan in de VS (70 miljoen ha) Brazilie ( 37 mln) Argentinie (24 mln) Canada (11,6 mln) en India (10,8 mln)
NK603 mais van Monsanto is resistent tegen roundup maar roundup kan kanker veroorzaken een geeft hormoon-, lever-, nierproblemen.  

Volgens de Wagening landbouwuniversiteit

Men wil de voedselproductie verdubbelen door slimme toepassing van agro-ecologie = de wetenschap die er van uit gaat dat je moet samenwerken met de natuur.
Verdubbeling maar met de helf minder input aan zaden, bestrijdingsmiddelen en mest door veredeling van gewassen zodat ze resistent worden tegen locale omstandigehden.
=> zorgvuldige chemische bestrijding en gebruik van chemische modificatie. Alleen zo duurzame landbouw en de mogelijkheid alle monden te kunnen voeden.

Maar door gentech zie je toenemend gebruik van bestrijdingsmiddelen, monopolisering van de zadenmarkt en onvoorspelbare effecten van de gentech.

Duurzame glastuinbouw

Duurzame glastuinbouw

Bij de duurzame glastuinbouw maakt men gebruikt van geothermie (haal water op 2300 m diep naar boven van 75 oC) Eén put is genoeg voor 20 ha glastuinbouw. Kost wel zoveel dat je moet samenwerken. (2x jaaromzet)
 In 2020 50 putten. Met 5 windmolens ( 10 MW totaal) erbij is de kas energieneutraal.
CO2 komt van bronnen als raffinaderijen, kolencentrales e.d. of van WKK's die elektriciteit produceren maar de warmte en de CO2 naar de kas laten gaan. In NL al 3000 MW ofwel 10 % van de elektra in Nederland.
De grond is te recyclen steenwol dat niet (door methylbromide) ontsmet hoeft te worden
Ingenieuze druppelsystemen geven de juiste hoeveelheden en samenstelling (agrotechnologisch infuus)
Overtollig water wordt weer hergebruikt.
Kieren gesloten. Alles geisoleerd. Gesloten schermen tegen lichtvervuiling. Dan is wel ventilatie nodig.
Licht (3x meer dan nodig) kan nog met lenzen geconcentreerd worden voor zonneboiler of zonnepanleen toepassing.
Melkwit glas zorgt voor betere verstrooiing en 10 % meer opbrengst.

In 2010 verbruikte de sector 448.000 m3 gas /ha/jaar      
De WKK's brachten 1.143.000 kWh op

Hoe ze in het verre oosten hier mee bezig zijn is te zien in deze ppt

Kassen zouden de accu van de aarde (de zon) kunnen optimaliseren. Minder windschade, verdamping, energie en water nodig grotere zoninstralingsflux, productie. Ze kunnen warmte opwekken voor de omgeving. Verticale kassen ? Ga van grijs naar groen, van hard naar zacht, van asfalt naar vegetatie, van beton naar aarde. Soms gaat de teelt naar de daken om je te kunnen weren tegen overstromingen. Fabrieken voor meststoffen waar struviet (fosfaat) wordt gerecycled. 

LED-verlichting in de glastuinbouw. kan met slim gebruik tot 50 procent energie besparen. Daarnaast heeft het gebruik van leds nog andere voordelen die de huidige lichtbronnen – hogedruk natriumlampen – niet hebben, zoals het kunnen bijsturen met de kleur van het licht, de opstelling van de lichtbron ten opzichte van de plant of de intensiteit van het licht. Zo kan de verlichting veel efficiënter worden gebruikt, ten gunste van een nog betere groei van de plant en hogere kwaliteit van het product.

Natuurinclusieve landbouw

= landbouw waarbij je met zorg de grond weer gezond en zelfproductief laat worden waardoor je geen stikstof en fosfaat meer hoeft toe te voegen. Waar je water niet hoeft uit te knijpen. Een bedrijvigheid met cyclische kringlopen. Dan krijg je een nieuw soortenrijk landschap met mooie boeren producten, betere gelukkige boeren en gezondere burgers. En die burger is gemiddeld nog goedkoper uit ook want wat hij meer betaalt in de supermakrt krijgt hij indirect terug vanwege ongebruikte belastingcenten.  


Plantlabs

Je zou planten kunnen telen in Plantlabs

plantlab- Voedsel productie met 90% minder water, zonder pesticiden en op elke gewenste locatie

- Local for Local met optimale afsteming tussen vraag en aanbod, 'just in time'.

- van Foodmiles naar Foodsteps

- Meer dan biologisch

- Vooral Lekker en voedzaam

- van voedsel naar voeding

- technologie ten behoeven van de essentiele wereld vraagstukken

- Voedsel zekerheid en voedsel veiligheid

- kwaliteit op maat (smaak, samenstelling inhoudstoffen, uiterlijk, etc.)

- van voedsel naar voeding

 

In Nederland is het aandeel biologische voeding 2,3%. In Oostenrijk 6%.

3% van de melk is in Nederland biologisch. In Denemarken 30%. Een consument wil gemiddeld maar 6% meer betalen voor biologische producten.

Er bestaat nu ook meatless vlees = 2/3 vlees en 1/3 rijstbloem, water (80%) en zeewier (als bindmiddel) 30% minder vet.

https://www.takepart.com/entity_iframe/node/64081

 

Zie verder de lesprogramma's over duurzame voeding of duurzame veehouderij

Het gebruik van bestrijdingsmiddelen kan omlaag door
- kweken resistente gewassen
- ziektevrij houden
- rotatieteelt
- geavanceerde bemonstering en teeltmethoden
- beslissingsondersteunende systemen (alleen spuiten als het echt nodig is)
- precisie landbouw waarbij bestrijdingsmiddelen alleen worden ingezet waar ze nodig zijn (via gps)

De laatste tien jaar zit er 85 % minder in het oppervlakte water (maar dit had 95 % moeten zijn)
30 % minder in de bodem
95 % minder in het grondwater

Nederland gebruikt nog steeds het meeste aan grondontsmettingsmiddelen in heel Europa (10 kg/ha)

Energieproducerende kassen

De glastuinbouw is goed voor 10% van het aardgasgebruik in Nederland en 5% van de CO2 uitstoot. In 2005 werd in Bergerden bij Arnhem de eerste energieproducerende kas, gebouwd met Fiwihex warmtewisselaars, een gesloten kas, Lexan Zig Zag dak van polycarbonaat (zeer goed geïsoleerd), warmte-koude opslag in aquifers. De kosten waren nog te hoog voor commerciële toepassing. Er zijn nu nieuwe types gebouwd met windmolens, PV-panelen, nieuwe technieken voor de schermen, een nieuwe dakconstructie en luchtbehandelingssystemen.

Tomaten uit Spanje leveren veel CO2 door het transport 1.010 kg CO2 (/1000 kg)
Tomaten uit gemiddelde Nederlandse kas ook door verlichting en verwarming 1.725 CO2
Biologische landbouw teelt minder effectief en produceert dus meer CO2 maar bestrijdingsmiddelen en de CO2-productie voor de vervaardiging zijn niet meegenomen.

Roos uit Kenya 10.250 kg CO2 / 1000 kg

Roos uit Nederland 23.000 kg CO2.

Bloemkool biologisch uit Nederland 400 kg CO2 in de vroege teelt

Bloemkool niet biologisch uit Nederland 350 kg CO2 uit de vroege teelt.

Bloemkool biologisch uit Nederland 250 kg CO2 in de zomer

Bloemkool niet biologisch uit Nederland 225 kg CO2 in de zomer.

Men wil in 2020 CO2-neutrale kassen en teelt hebben. Maar de kwaliteit van biologische groenten is anders. Buiten en zonder verwarming in Nederland is het beste.

Over 50 jaar eten we misschien voedsel uit algen, schimmels en wieren en voor 10% uit nostalgische diervriendelijke producten.
  

China heeft de meeste ha biologische landbouw van de wereld (3,5% 4 miljoen ha) op Australië na. Biologische bonen, rijst, thee, paddestoelen, knoflook. Kijk maar eens op www.landbouwatlas.nl.
De huidige voedingsgewassen zijn over het algemeen eenjarige gewassen. Misschien moeten we overstappen op meerjarige planten die uitgebreide wortelsystemen vormen en daardoor erosie voorkomen en de grond in goede conditie houden. Ook kunnen zij groeien in gebieden die nu nog beschouwd worden als ongeschikt voor de landbouw. De planten hebben veel minder stikstof nodig omdat ze niet telkens weer een heel wortelstelsel hoeven bouwen. Ze hebben diepere wortels en een langer groeiseizoen en ze houden 50% meer CO2 vast. Ze hoeven niet elk jaar opnieuw geplant te worden en er zijn minder pesticiden en kunstmest voor nodig (Bron: Scientific American, nummer 7 2007).

Bedrijven en organisaties in de voedingsbranche werken wereldwijd samen aan manieren om de productie te optimaliseren en transparanter te maken. Vanwege de lange toeleveringsketen is de voedingssector nu nog lastig te overzien. Verschillende tools maken verschillende stappen in de keten aanzienlijk eenvoudiger.

1. Palmolie

De Britse Food and Drink Federation biedt hulp aan bedrijven die duurzaam geproduceerde palmolie willen gebruiken in hun producten. Een vorige jaar gepresenteerde gids geeft stap voor stap aan hoe bedrijven dat kunnen aanpakken. Van een eerste inventarisatie van het verbruik, tot aan de eindevaluatie van de veranderingen.

De Britse organisatie pleit ervoor dat het bedrijfsleven niet wacht op nieuwe Europese wetgeving over het gebruikt van palmolie, maar zelf het voortouw neemt in de omschakeling naar duurzame grondstoffen.

2. Cacao

De grote snoepfabrikanten als Mars en Nestlé zijn grootverbruikers van cacao en stelden strikte doelstellingen  over gebruik van duurzaam geproduceerde chocolade. Wereldwijd bestaan tenminste drie breed gedragen certificaten voor chocola, Max Havelaar, UTZ Certified en Rainforest Alliance.

Sinds begin dit jaar werkt Mondelez met Flotis, een op maat ontwikkelde tool waarmee het concern precies bijhoudt hoeveel cacao duurzaam geteeld en verhandeld is. Onderdeel van de transparantie is bovendien dat het systeem nauwkeurig de betalingen aan de cacaoboeren bijhoudt. Mondelez is een van de grootste chocoladefabrikanten ter wereld, met een omzet van $ 35 mrd per jaar. Bekende merken zijn onder meer Toblerone en Milka. De tool geeft het concern inzicht in de hele productieketen.

3. Vis

Kabeljauw en schelvis behoren tot de vissoorten die lijden onder overbevissing. Overheden hebben daarom vangstbeperkingen ingesteld om het uitsterven van de soorten te voorkomen. De administratie is voor rederijen tijdrovend en kostbaar.

Het Whitefish project van Europese rederijen en universiteiten maakt een einde aan die ingewikkelde papierwinkel. Op basis van een aantal vastgestelde standaarden kan een bedrijf direct zien hoe het scoort op duurzaamheid, en waar nog winst te behalen valt.

4. Ontbossing

Het online platform Global Forest Watch heeft in het eerste jaar dat het platform bestaat, zijn nut al bewezen. Het platform is opgezet om illegale houtkap aan te tonen en te voorkomen. Wereldwijd vormt houtkap als gevolg van de aanleg van nieuwe landbouwgebieden de grootste bedreiging voor onaangetast bos.

Het gezamenlijke initiatief van het bedrijfsleven en NGO’s maakt gebruik van realtime informatie over de staat van de bossen. Satellieten, NGO’s en de lokale bevolking leveren de ruwe data. Overheden krijgen direct een waarschuwing als illegale houtkap plaatsvindt. Ook achteraf kunnen bedrijven ter verantwoording worden geroepen.

5. Voedselverspilling

Ziekenhuizen en zorginstellingen verspillen 20 tot 50 procent van het voedsel dat ze inkopen. Voedsel dat in de vuilnisbak belandt, is niet alleen zonde, maar ook kostbaar. Per jaar kan een ziekenhuis minimaal € 50.000 besparen als de inkoop zorgvuldiger verloopt, zo berekende de Wageningen Universiteit. Een nieuwe webapplicatie helpt de verspilling te reduceren. Dat bespaart tot 22 procent op de voedselkosten voor patiënten.

De scan, ontwikkeld door de Foodprofessor, registreert de productiegegevens van gerechten. Daaruit blijkt direct het aantal en de grootte van de maaltijden en hoeveel eten er per dag overblijft. Op basis daarvan zijn enkele relatief simpele en gerichte aanpassingen mogelijk.

Tegenwoordig kent men het hele genoom (alle erfelijke eigenschappen) van Katoen (2015, 41.000 genen), Rijst (2002 37.000 genen), Druif (2007, 30.000 genen) , Tomaat (2014, 35.000 genen), Aardappel (2011, 39.000 genen). Nu men dit weet kan men gaan proberen de opbrengst te verhogen, de resistentie tegen ziekten te verbeteren en de tolerantie tegen hitte en droogte. Ook kan men proberen de vezels te verbeteren of b.v. bij de aardappel amylosevrije varianten te maken voor de zetmeelindustrie.   

Websites
Groen kennisnet

Groen kennisnet heeft veel informatie, lessen ect over land- en tuinbouw als

 

www.food-info.net: De productiewijze van voedsel en voedselveiligheid zijn de belangrijkste aandachtsgebieden op deze site. Food-info geeft achtergrondinformatie over voedsel de productiewijze van voedsel ingrediënten (additieven) voedselveiligheid en de relatie tussen voeding en gezondheid
Duurzame akkerbouw: www.ziezo.biz

Kennisakker.nl biedt kennis en informatie voor een duurzame ontwikkeling van de Nederlandse akkerbouw.

Duurzame voeding

DuVo, www.duvo.nl, brengt een aantal gerenommeerde bedrijven uit alle schakels van de keten samen bij hun zoektocht naar mogelijkheden om de duurzaamheid van hun handelen te verbeteren.

Duurzame initiatieven van bedrijven

Hieronder staan bedrijven en welke recente initiatieven ze ontplooien op het gebied van duurzaamheid.

De portal over voeding en duurzaamheid: meer-weten-over-eten

Duurzaam groenten en fruit kopen op de site van milieucentraal.

Alles over gezonde voeding: www.voedingscentrum.nl

 

Biologische producten

Veel info over biologische producten maar ook over alle aanbiedingen van de week bij de grote supermarkten: www.biologischeaanbiedingen.nl/

Voedselafdruk

Door 15 vragen te beantwoorden bereken je snel je persoonlijke Voedsel Voetafdruk op www.voedselvoetafdruk.nl/

 

Verder leren

Module duurzame veehouderij

Module duurzame voeding
Informatiekaart duurzaamheid in het groene onderwijs

Prima filmpje over nieuwste duurzame trends in de landbouw

Filmpje voorop in de vergroening

Flitsend filmpje over de Groene Campus te Helmond